Geen diploma en toch werken in de techniek is goed mogelijk

Ook zonder technisch diploma kun je in de techniek aan de slag. Door het grote tekort aan vakmensen zijn veel bedrijven bereid om gemotiveerde zij-instromers zelf op te leiden. Via een leerwerktraject, de bbl of een omscholingsprogramma verdien je geld terwijl je het vak leert. Hieronder lees je welke routes er zijn en hoe je de eerste stap zet.

Een zij-instromer is iemand die vanuit een ander vakgebied of zonder passende opleiding overstapt naar een nieuw beroep, meestal door te leren in de praktijk naast een baan.

Waarom de techniek openstaat voor zij-instromers

In vrijwel alle technische sectoren is al jaren een tekort aan mensen. Installateurs, elektromonteurs, onderhoudsmonteurs en lassers zijn hard nodig, onder meer door de energietransitie en de vergrijzing van het huidige personeel. Werkgevers kunnen het zich daardoor niet veroorloven om alleen te kijken naar mensen met het juiste diploma op zak.

Dat werkt in je voordeel. Veel bedrijven kijken eerder naar motivatie, praktische handigheid en betrouwbaarheid dan naar papiertjes. Ben je bereid om te leren en vind je het leuk om met je handen te werken, dan liggen er echt kansen. Ook als je de dertig of veertig al bent gepasseerd.

Leren en werken tegelijk met de bbl

De bekendste route is de beroepsbegeleidende leerweg, de bbl. Je werkt dan meestal vier dagen per week bij een erkend leerbedrijf en gaat één dag per week naar school. Je hebt een arbeidscontract en krijgt salaris, terwijl je stap voor stap een mbo-diploma haalt.

• Voor wie. Voor jongeren, maar zeker ook voor volwassenen die willen overstappen. Er is geen leeftijdsgrens.
• Instapniveau. Zonder vooropleiding kun je vaak instromen op mbo-niveau 1 of 2. Met werkervaring of een ander diploma soms hoger.
• Duur. Afhankelijk van het niveau duurt een bbl-opleiding meestal één tot vier jaar.
• Kosten. Vaak betaalt de werkgever het lesgeld of een groot deel ervan.

Leerwerktrajecten bij werkgevers

Naast de bbl bieden veel technische bedrijven eigen leerwerktrajecten aan. Je begint als leerling of assistent en leert het vak van ervaren collega’s. Soms wordt dat gecombineerd met korte cursussen of een interne opleiding. Een groot voordeel is dat je vanaf de eerste dag salaris krijgt en dat je bij een goed traject vaak in dienst kunt blijven.

Let bij zo’n aanbod op een paar dingen. Vraag hoe lang het traject duurt, welk diploma of certificaat je aan het eind hebt en of je een vast contract in het vooruitzicht hebt. Vraag ook of er een terugbetalingsregeling geldt als je eerder vertrekt. Die is niet ongebruikelijk, maar het is goed om dat vooraf te weten.

Snel inzetbaar met losse certificaten

Je hoeft niet altijd een volledige opleiding te volgen om aan het werk te gaan. Voor veel functies zijn er korte cursussen die je een certificaat opleveren dat werkgevers herkennen.

• VCA. Een basiscertificaat voor veilig werken, vaak verplicht als je op bouwplaatsen of in de industrie aan de slag gaat.
• NEN 3140. Een instructie voor veilig werken aan en in de buurt van elektrische installaties.
• F-gassen. Nodig als je werkt aan installaties met koudemiddelen, zoals airco’s en sommige warmtepompen.
• Lascertificaten. Aantoonbare vaardigheid in een bepaalde lasmethode, vaak per techniek en positie.
• Mbo-certificaten. Losse onderdelen van een mbo-opleiding die je apart kunt afronden. Zo bouw je stap voor stap een diploma op.

Laat je ervaring meetellen

Heb je al eerder technisch werk gedaan, bijvoorbeeld als klusser, in de bouw of in de logistiek, dan kun je die ervaring laten erkennen. Met een EVC-procedure (Erkenning van Verworven Competenties) laat je beoordelen wat je al kunt. Dat kan leiden tot vrijstellingen, waardoor je opleiding korter wordt. Ook een praktijkverklaring van een mbo-school of werkgever kan je helpen om aan te tonen wat je in de praktijk hebt geleerd.

Omscholing financieel haalbaar maken

De grootste drempel voor veel mensen is geld. Een betaalde baan opgeven om opnieuw te beginnen voelt spannend. Gelukkig zijn er manieren om dat risico te beperken.

• Leren met salaris. Bij de bbl en de meeste leerwerktrajecten verdien je vanaf het begin, al ligt het loon in het begin vaak lager dan wat je gewend bent.
• Werkgever en sector. Veel werkgevers betalen de opleiding, en in een aantal sectoren zijn er opleidingsfondsen die bijdragen in de kosten.
• UWV en gemeente. Heb je een uitkering of loop je kans je baan te verliezen, vraag dan na of je in aanmerking komt voor scholing of ondersteuning.
• Levenlanglerenkrediet. Via DUO kun je onder voorwaarden lenen voor het lesgeld van een opleiding, ook op latere leeftijd.

Zo zet je de eerste stap

1. Kies een richting die je aanspreekt, zoals installatietechniek, elektrotechniek, metaal of onderhoud.
2. Loop een dag mee bij een bedrijf om te zien of het werk bij je past.
3. Benader bedrijven direct en vertel eerlijk wat je wel en niet kunt. Motivatie weegt zwaar.
4. Vraag naar de opleidingsmogelijkheden en wat je aan het eind van het traject hebt.
5. Begin met een korte cursus als je eerst wilt proeven aan het vak.

Een overstap naar de techniek vraagt doorzettingsvermogen, maar het levert ook veel op. Je leert een vak dat de komende jaren hard nodig blijft, en je ziet aan het eind van de dag wat je hebt gemaakt of gerepareerd.

Veelgestelde vragen