Het verschil tussen een tweetakt- en viertaktmotor uitgelegd

Het grote verschil tussen een tweetakt- en een viertaktmotor zit in hoe vaak de zuiger op en neer gaat voor één arbeidsslag. Een tweetakt doet dat elke omwenteling van de krukas, een viertakt maar om de omwenteling. Dat ene verschil verklaart waarom tweetakters licht, fel en luidruchtig zijn, en viertakters zuiniger, schoner en duurzamer.

Een tweetaktmotor is een verbrandingsmotor die per omwenteling van de krukas één arbeidsslag levert, waarbij inlaat, compressie, verbranding en uitlaat in twee zuigerslagen plaatsvinden. Een viertaktmotor heeft daarvoor vier zuigerslagen en dus twee omwentelingen nodig.

Wat bedoelen we met een takt

Een takt, of slag, is één beweging van de zuiger van boven naar beneden of andersom. Elke verbrandingsmotor moet vier dingen doen om kracht te leveren. Hij moet een mengsel van lucht en brandstof binnenhalen, dat samenpersen, het laten ontbranden en de verbrande gassen weer afvoeren. Het verschil tussen de twee motortypes zit in hoeveel slagen ze daarvoor nodig hebben.

Zo werkt een viertaktmotor

Een viertakt verdeelt het werk netjes over vier slagen. Kleppen bovenin de cilinder, aangestuurd door een nokkenas, openen en sluiten de in- en uitlaat op precies het juiste moment.

1. Inlaat. De zuiger gaat omlaag, de inlaatklep staat open en er stroomt lucht en brandstof de cilinder in.
2. Compressie. Beide kleppen zijn dicht en de zuiger gaat omhoog, waardoor het mengsel wordt samengeperst.
3. Arbeid. De bougie ontsteekt het mengsel. De verbranding duwt de zuiger met kracht omlaag, en dat is de slag die de motor aandrijft.
4. Uitlaat. De uitlaatklep opent en de zuiger duwt de verbrande gassen naar buiten.

Pas na twee volledige omwentelingen van de krukas is er dus één arbeidsslag geweest. Bijna alle auto’s en de meeste moderne motoren en scooters werken zo.

Zo werkt een tweetaktmotor

Een tweetakt doet hetzelfde werk in twee slagen. Dat lukt omdat de ruimte onder de zuiger, het carter, meedoet en omdat er in plaats van kleppen poorten in de cilinderwand zitten die de zuiger zelf opent en afsluit.

1. Omhoog. Terwijl de zuiger omhoog gaat, perst hij boven zich het mengsel samen. Tegelijk ontstaat er onder de zuiger onderdruk, waardoor vers mengsel het carter in wordt gezogen.
2. Omlaag. De bougie ontsteekt het mengsel en de zuiger wordt omlaag gedreven. Onderweg opent hij eerst de uitlaatpoort, zodat de verbrande gassen ontsnappen, en daarna de overstroompoorten, waardoor vers mengsel uit het carter de cilinder in stroomt.

Zo levert een tweetakt bij elke omwenteling een arbeidsslag. Het nadeel is dat in- en uitlaat korte tijd tegelijk open staan. Een deel van het verse mengsel ontsnapt daardoor onverbrand via de uitlaat.

De belangrijkste verschillen

	Tweetakt	Viertakt
Arbeidsslag	elke omwenteling	om de omwenteling
Kleppen	nee, poorten in de cilinderwand	ja, met nokkenas
Smering	olie meegemengd of ingespoten en mee verbrand	aparte oliecarter met oliepomp
Gewicht en omvang	licht en compact	zwaarder door kleppen en nokkenas
Verbruik en uitstoot	hoger	lager
Levensduur	korter, vaker revisie	langer

Smering

Omdat het carter van een tweetakt gebruikt wordt voor het mengsel, kan daar geen oliebad in. De olie wordt daarom bij de brandstof gemengd of door een pompje apart toegevoegd, en verbrandt mee. Dat verklaart de typische blauwe rook en de geur. Gebruik altijd de mengverhouding en het type olie dat de fabrikant voorschrijft. Te weinig olie kan een vastloper veroorzaken. Een viertakt heeft een eigen oliesysteem, waardoor je alleen de olie op peil houdt en op tijd ververst.

Vermogen en karakter

Doordat een tweetakt twee keer zo vaak een arbeidsslag levert, haalt hij uit een kleine cilinderinhoud veel vermogen. Hij is licht, reageert fel op het gas en levert zijn kracht vaak in een smal toerengebied. Een viertakt is rustiger, trekt soepeler vanaf lage toeren en is beter beheersbaar.

Uitstoot en regels

Door het onverbrand ontsnappende mengsel en de meeverbrande olie stoot een klassieke tweetakt veel meer koolwaterstoffen en fijnstof uit. Door steeds strengere Europese emissienormen zijn nieuwe tweetakt-scooters en -bromfietsen grotendeels uit de showroom verdwenen. Sommige steden weren bovendien oudere brommers en scooters uit hun milieuzone. Check daarom de regels in jouw gemeente als je een oude tweetakter rijdt of wilt kopen.

Waar kom je tweetakters nog tegen

• Oldtimer-brommers en scooters. De klassieke Puch, Tomos en Vespa hebben nog altijd een trouwe schare liefhebbers.
• Crossmotoren en enduro. In de terreinsport is de tweetakt nog populair vanwege zijn lage gewicht, inmiddels vaak met moderne injectie die de uitstoot beperkt.
• Tuingereedschap. Kettingzagen, bosmaaiers en bladblazers op benzine draaien vaak op tweetaktmengsel.
• Buitenboordmotoren. Bij oudere en kleine bootmotoren kom je ze nog regelmatig tegen, al is ook daar de viertakt de norm geworden.

Welke past bij jou

Voor dagelijks gebruik is een viertakt bijna altijd de verstandigste keuze. Hij is zuiniger, schoner, betrouwbaarder en vraagt minder vaak om een revisie. Een tweetakt is vooral iets voor liefhebbers die van sleutelen, geluid en karakter houden, of voor terreinrijders die elke kilo tellen. Ben je op zoek naar een eerste motor, lees dan ook waar je op let bij het kopen van een motor. Wil je juist je scooter een eigen gezicht geven, dan vind je tips bij je scooter personaliseren.

Veelgestelde vragen